Het verhaal van CLAWS, een stichting werkzaam voor leeuwen in het noorden van Botswana (Okavango delta) illustreert het zo duidelijk. Bij natuurbescherming moet je veel verder denken dan alleen aan onderzoek en/of het veldwerk zoals leeuwen voorzien van GPS collar.
Zoals bijna overal in Afrika, was (is) er ook een enorm mens/dier conflict in het gebied waar Claws werkzaam is. Hier is de lokale bevolking vooral afhankelijk van vee en als deze gedood worden door leeuwen, is er weinig tolerantie. Het leidde er toe dat veel leeuwen in dit gebied werden gedood. Alleen al in 2013 verdween ongeveer de helft van de lokale leeuwenpopulatie; vermoedelijk werden ze gedood. Onderzoekers stelden vast dat tenminste 28 dieren door vergiftiging om het leven waren gekomen. De gevolgen voor andere diersoorten versterkten de impact nog eens extra.
Tot overmaat van ramp trokken jongeren, die vanouds de rol van herder op zich namen, steeds vaker weg voor een leven in stedelijke gebieden. Voor de veehouders restte er niets anders dan hun dieren met weinig of – in de meeste gevallen – zelfs helemaal geen toezicht te laten rondzwerven in de onafgezette wildernis van de delta. Met alle gevolgen van dien. Het leek een neerwaartse spiraal. Daar kwam verandering in met de betrokkenheid van de stichting CLAWS, opgericht door Andrew Stein. “Deze mensen gebruiken gif omdat ze geen alternatief zien. We wilden ze andere mogelijkheden bieden, zodat ze – zelfs als er gif voorhanden is – ervoor kiezen het niet te gebruiken. Want helemaal uitbannen zullen we het nooit.”
Er werden trackers bij de leeuwen maar ook bij het vee aangebracht, waardoor een virtuele omheining ontstond die herders via een mobiele app waarschuwde voor de aanwezigheid van de leeuwen. En vervolgens maatregelen konden nemen zoals vee opsluiten in veekralen (boma’s). Deze eerste stappen werden mogelijk gemaakt door stichting SPOTS en het INNO fonds van het Wereld Natuur Fonds Nederland. Tot nu toe hebben zich 380 boeren bij het programma aangesloten en in de afgelopen zeven jaar heeft CLAWSmeer dan 70.000 waarschuwingen verstuurd.
Vervolgens organiseerde het team naamgevingsceremonies. “We vroegen mensen om [de leeuwen] een naam in hun eigen taal te geven, zodat ze zich verbonden voelden met elk individueel dier. Wanneer je verhalen over individuele dieren begint te delen, ontstaat er een andere dynamiek in de relatie tussen mensen en de dieren.”
Daarnaast heeft het CLAWS-team ook geholpen bij het ontwikkelen van praktijken voor veebeheer en het verzorgen van trainingen voor veehoeders. Er werden herders geselecteerd en ingehuurd, en ze kregen een opleiding in ecologie, basisdiergeneeskundige zorg en bescherming tegen roofdieren. Boeren voor dit idee winnen was en is een langzaam proces. Toen dit communal herding programma in 2019 van start ging, wezen de meesten het af. Het begon bij een lokaal dorpshoofd. “Hij stemde ermee in zijn vee [in het project] onder te brengen… na een paar maanden kwamen ook anderen – die het eerder hadden afgewezen – naar ons toe toen ze zagen dat de deelnemers er baat bij hadden. Ze zeiden: ‘Jullie doen geweldig werk. Dit is een heel goed initiatief.’ Inmiddels groeien we. Er doen nu 96 boeren mee aan dit project.” In die periode hebben ze in vier jaar tijd slechts drie dieren door leeuwen verloren. Het laatste bevestigde geval van vergiftiging van een leeuw dateert uit 2019 – zeven jaar geleden. En de leeuwenpopulatie is gegroeid van de veertig exemplaren die in het begin bekend waren naar meer dan honderd.
En nu neemt CLAWS een vervolgstap. De boeren in dit gedeelte van de delta, zitten in de zogeheten ‘rode zone’ – wat gepaard gaat met beperkte veestapels en een geringe vraag naar hun vlees. “De markt [voor hen] is zeer beperkt,” zegt Andrew. “Als je in de ‘groene zone’ zit, kun je exporteren en dergelijke. Maar hier blijven mensen achter. Toen we met boeren spraken en zij vroegen: ‘Waarom zou ik een veehoeder betalen als ons rundvlees niet veel waard is?’, beseften we dat we ook daaraan moesten werken.”
Een belangrijke stap was het succes van CLAWS bij het verkrijgen van certificering voor de kuddes in hun programma door het internationale Wildlife Friendly Enterprise Network – de eerste runderen in Afrika die dit bereikten. De volgende stap was het vinden van een klant die in de visie geloofde. De eerste overeenkomst kwam vorig jaar tot stand. Wilderness Vumbura Plains Lodge sprak af om per kwartaal rundvlees van lokale boeren af te nemen. De boeren verplichten zich om roofdiervriendelijk te boeren en dus hun kuddes onder te brengen bij het herding programme van CLAWS. De boeren op hun beurt krijgen een betere prijs voor hun vee.
“We’re still working out the supply chains [with] a business consultant to do a full business model of how we might be able to scale this up so that more farmers and communities can get involved”.
Lees het hele artikel hier.
Meer weten over Claws? Kijk dan hier.
Foto: The boma ensured another uneventful night for cattle and herders. (Photo: Clifford Roberts)
