Muhammad Ali Nawaz had niet verwacht zoveel zandkatten (ook wel woestijnkatten genoemd) op de foto’s te zien. Nawaz, een wildlife-ecoloog aan de Universiteit van Qatar, deed in Qatar onderzoek naar de zandkat, een kleine, zelden bestudeerde katachtige die leeft in woestijnen in Zuidwest- en Centraal-Azië, Noord-Afrika en het Arabische schiereiland. Hoewel er meldingen waren van de soort in Qatar – sommige katten gefotografeerd, andere niet – waren er geen solide gegevens. Dus plaatsten Nawaz en zijn medewerkers een reeks cameratraps en wachtten af.

“Toen ik de camera’s ophaalde, was het een grote verrassing,” vertelde hij de krant Mongabay tijdens een videogesprek. Lees het hele artikel hier.

Tussen 2022 en 2025 legden de cameratraps meer dan 100 zandkatten (Felis margarita) vast, allemaal in het Al-Ureiq-reservaat in Qatar – een beschermd gebied van ongeveer 55 km2. Hoewel het onduidelijk is hoeveel individuele katten de camera’s hebben geactiveerd, leveren deze beelden solide bewijs voor het verspreidingsgebied van de soort in Qatar. Deze gegevens zijn onlangs gepubliceerd in het tijdschrift Frontiers in Conservation Science.

Andere onderzoekers prijzen het onderzoek, maar aarzelen om de populatie als duurzaam te bestempelen. Het Al-Ureiq-reservaat is slechts een fractie van de omvang van het leefgebied van de zandkat, aldus hen, en het is mogelijk dat de camera’s slechts twee of drie individuen hebben gefotografeerd die steeds dezelfde routes liepen en de camera’s telkens opnieuw activeerden. Dat zou verder onderzoek duidelijk moeten maken. Hoe dan ook is nu wel vastgesteld dat de dieren in Qatar voorkomen.

Wie is de zandkat?

De zandkat is de enige kattensoort die geheel is aangepast op een leven in de barre woestijn. Het dier is te vinden in woestijngebieden in Zuidwest- en Centraal-Azië, Noord-Afrika en het Arabische schiereiland. In de gebieden waar de zandkat leeft, is nauwelijks water. Het dier haalt dit vooral uit zijn prooien. Opvallend zijn zijn relatief grote oren. De zandkat kan deze naar beneden richten en zo zelfs prooien onder de grond horen. Dat is handig in een gebied waar weinig prooidieren voorkomen. Met een maximaal gewicht van 3,5 kilo is de zandkat kleiner en lichter als onze (gemiddelde) huiskat.

Door de barre leefomstandigheden en omdat hij zich lastig laat spotten (hij is uitstekend gecamoufleerd) is het lastig om zandkatten te zien, zowel overdag als ’s nachts. Hij is dus ook moeilijk te onderzoeken waardoor er nog weinig bekend is over deze katachtige. Begin oktober 2017 is er voor het eerst een zandkattenfamilie met drie kittens gefilmd en gefotografeerd.

Doordat er weinig onderzoek naar dit dier is gedaan maar ook vanwege zijn grote geografische verspreidingsgebied, wordt deze kat niet als bedreigd geclassificeerd door de IUCN. Het is de vraag in hoeverre dit terecht is; vandaar dat sommige wetenschappers ervoor pleiten de soort de status ‘bijna bedreigd’ te geven op de IUCN rode lijst van bedreigde soorten.

Meer weten over de zandkat?

Op deze website zijn beschrijvingen van alle wilde katachtigen te vinden waaronder dus ook de zandkat. Daarnaast is er spreekbeurtmateriaal ontwikkeld welke kosteloos te downloaden is.

Foto: zandkat vastgelegd op cameratrap in Qatar, copyright Muhammad Ali Nawaz