Wetenschappelijke naam

Leopardus jacobita.
Vernoemd naar Jacobita, de vrouw van wetenschapper Mantagazza. Zij woonden lange tijd in Zuid-Amerika. In 1865 beschreef de Italiaanse wetenschapper Emilio Cornalia de Andeskat en vernoemde deze naar Jacobita Mantagazza als dank voor de vele nieuwe soorten (opgezette exemplaren) die de Mantagazzas aan het Civic museum in Milaan schonken.

Uiterlijk

© Juan Reppucci, Andean Cat Alliance

De Andeskat is een kleine katachtige (iets groter dan de huiskat) met een ruw en wat rommelig ogende vacht. Zijn staart is opvallend lang wat handig is om het evenwicht te bewaren in zijn leefgebied, de Andes. Omdat het klimaat hier erg weerbarstig en koud kan zijn, is de vacht van de Andeskat lang en dik.

• Vachtkleur:
  • Grondkleur overwegend zilver- tot asgrijs;
  • De vacht is bedekt met bruingele, donkergrijze of zwarte vlekken en/of strepen.
• Vachtpatroon:
  • Streepachtige vlekken die als verticale lijnen aan beide zijden van het lichaam lopen;
  • Opvallende donkergrijze strepen lopen over de borst en de poten hebben smallere donkere strepen of vlekken die geen complete ringen vormen;
  • De buik is wit met donkere vlekken;
  • Jonge dieren hebben een lichtere kleur en kleinere vlekken dan volwassen dieren.
• Staart:
  • Rond met dikke beharing;
  • Heeft zes tot negen ringen;
  • Lengte van de staart is ongeveer 70% van zijn lichaamslengte – relatief lang dus.
• Kop:
  • De oren zijn rond en relatief groot voor de kleine kop;
  • De neus is zwart;
  • Traanstrepen van de ooghoek naar de mondhoek, soms onderbroken.

© AGA

Verspreiding en leefgebied

De Andeskat komt in lage dichtheden voor en heeft een verspreidingsgebied dat niet overal hetzelfde is, vanwege zijn specialisatie aan van nature gefragmenteerde rotsachtige leefomgevingen.

Wetenschappers gaan ervan uit dat de populatie Andeskatten in twee groepen te verdelen is. De eerste groep leeft in de hooglanden van centraal Peru tot het noorden van Argentinië en Chili. De tweede groep leeft in de Argentijnse Patagonische steppe. Veel is nog onbekend bijvoorbeeld of er een relatie of gedeeltelijke uitwisseling is tussen deze groepen.

• De Andeskat komt alleen voor in Zuid-Amerika in het Andesgebied van Bolivia, Chili en Peru tot in de laaglanden van Patagonië onderin Argentinië. Het verspreidingsgebied is in de lengte uitgerekt. Hierdoor is er een zeer grote verscheidenheid aan typen leefgebied en temperatuurverschillen. Deze kat kan zich hieraan goed aanpassen
• Het is een gebied van uitersten. Extreem lage temperaturen rond het vriespunt en strenge vorst zijn niet ongewoon evenals intense zonnestraling (hoge UV-straling). Dit, gecombineerd met weinig regenval en schaarse begroeiing waarbij diverse weersomstandigheden zich overdag ook nog eens snel afwisselen, maken het leefgebied van deze kat tot een van de meest onherbergzame van dat van alle katachtigen;
• Water- en moerasgebieden en pampa’s zijn essentieel om te kunnen overleven.

© Andes Cat Alliance (AGA) Argentina

Hoogte:

• Hooglanden tot op wel 5180 meter;
• Laaglanden van Argentinië (Patagonië) rond de 650 m.

Territorium en leefgebied

Er is hierover eigenlijk nog niet zoveel bekend. Het is mogelijk, zoals bij de meeste katachtigen, dat de mannetjes grotere territoria hebben dan de vrouwtjes en dat de territoria van beide geslachten elkaar tot op zekere hoogte overlappen.

Doordat het leefgebied van de Andeskat sterk versnipperd is, is het waarschijnlijk dat territoria en leefgebieden zeer groot zijn. Wat we weten uit onderzoek: de grootte van de leefgebieden in Argentinië varieerde van 18,8 tot 61,2 km². Het leefgebied van een vrouwtje in Bolivia was 65,5 km² en dat van een mannetje in Argentinië 58,5 km².

Gedrag

Zoals gezegd is de Andeskat één van de minst bestudeerde katachtigen en is hij zelden door mensen waargenomen. Wat we weten, komt veelal van filmpjes en foto’s waarop deze kat is vastgelegd (cameratraps).

• De Andeskat is vooral actief in de schemering en tijdens de nacht;
• Hoewel veel Andeskatten alleen leven, worden er soms twee katten samen gezien. Het is onduidelijk of het dan gaat om een moeder met jong;
• Terwijl ze jagen, wordt hun staart vaak hoog gehouden. Hun lange staart is belangrijk om te helpen met hun evenwicht en behendigheid terwijl ze jagen in bergachtig, rotsachtig terrein;
• De Andeskat behoort tot de groep kleine katachtigen. Dat betekent dat ze niet kunnen brullen maar wel spinnen en miauwen. Omdat het zo’n zeldzaam gespot dier is, is dit gemiauw slechts zelden gehoord. Tenzij, zoals hier op het filmpje, er net eentje besluit te miauwen voor een cameratrap;
• Op filmpjes zie je dat deze katten vaak het zo typische ‘katten’ gedrag vertonen; volgen van prooi, markeren van territorium en spelen.

Voortplanting

Vanwege de zeer weinige waarnemingen in het wild, zijn er geen gegevens over het voortplantingsgedrag van Andeskatten. Zo is het niet bekend wat de draagtijd van de kat is. Cameravalopnames van kittens uit twee studies suggereren dat het geboorteseizoen respectievelijk tussen januari en maart of tussen februari en juli plaatsvindt.

De kittens worden geboren en verborgen in holen of in rotsspleten met overbegroeiing. Meestal wordt er 1 kitten geboren en maximaal twee.

In dit filmpje zie je een moeder met kitten.

Moeder met kitten ©: Andes Cat Alliance (AGA)

Jacht en dieet

De Andeskat jaagt op de grond en moet vaak balanceren in het berggebied waar hij leeft. De lange staart zorgt voor balans, snelheid en wendbaarheid. De Andeskat zoekt ook onder stenen en in rotsspleten naar prooien.

De belangrijkste prooidieren voor de Andeskat zijn de Bergviscacha (Cuvierhaasmuis), chinchilla, grootoormuis, watervogels en reptielen.

© Alianza Gato Andino (AGA)

Status

• IUCN Rode Lijst: Endangered (bedreigd) en afnemend.
• CITES Appendix: I.
  Dit betekent dat het om een diersoort gaat die met uitsterven wordt bedreigd. Handel in deze diersoort is niet toegestaan (slechts in zeer uitzonderlijke gevallen).
• Geschat aantal: Ongeveer 1.500, kleine deelpopulaties zijn vaak niet groter dan 250 katten.

Bedreiging

• Het meest geschikte leefgebied voor de Andeskat ligt in de zogenaamde “lithiumdriehoek” en wordt bedreigd door de groeiende vraag naar lithium, de toename van wegenbouw en -gebruik, verstedelijking, chemische lozingen en de verontreiniging van oppervlakte- en grondwater. In sommige delen van zijn verspreidingsgebied hebben deze activiteiten een steeds grotere impact op de populaties Andeskatten;
• Een ander probleem is de afname van de prooidieren als gevolg van de jacht op deze dieren. De oorspronkelijk belangrijkste prooidiersoort voor de Andeskat, de kortstaartchinchilla, is heden ten dage bijna uitgestorven door de intensieve jacht op zijn pels. Men denkt dat dit een impact heeft gehad op de populatie Andeskatten. Tegenwoordig wordt de alternatieve prooi, de bergvizcacha, ook bejaagd voor vlees en de pels, waardoor de populatie lokaal afneemt. Dit kan leiden tot een nog verder gefragmenteerde verspreiding van de Andeskat;
• Andere roofdieren zoals poema’s, maken soms jacht op (klein)vee van boeren. Veel poema’s worden daarom door boeren gedood maar door bijvoorbeeld het zetten van vallen, komen ook andere dieren (zoals de Andeskat) hierin terecht;
• Sommige lokale stammen geloven dat de Andeskat bovennatuurlijke krachten bezit die, door het doden van het dier, overgaan op mensen. Ook wordt het dier gebruikt in sommige traditionele medicijnen en soms gebruikt voor religieuze doeleinden. Het is een traditie in de Andes om gedroogde Andeskat of Pampaskat te houden voor feesten, waarbij ze versierd worden met strikken en geld;
• Honden doden met regelmaat Andeskatten.

Andeskat gedood voor ceremoniële viering.

Ondersoorten

Geen ondersoorten.

Fysieke kenmerken

• Lichaamslengte: gemiddeld 57-75 centimeter;
• Staartlengte: gemiddeld 41-48 centimeter;
• Gewicht: gemiddeld 4 – 6 kilo;
• Levensverwachting: onbekend.

Organisaties die zich inzetten voor de Andes kat

Een organisatie die zich inzet voor dit dier is de Andean Cat Alliance (Alianza Gato Andino, AGA). Deze alliantie is een netwerk, opgericht in 1999 door natuurbeschermingsprofessionals uit Argentinië, Bolivia, Chili en Peru, om gecoördineerde acties te ontwikkelen voor het behoud van de soort en zijn leefgebied in zijn hele verspreidingsgebied.

Wil je een spreekbeurt over de Andes kat houden? Klik hier voor ons spreekbeurtmateriaal dat je direct kunt downloaden.

Op YouTube zijn diverse filmpjes te zien over de Andeskat, zoals deze.

Laatst bijgewerkt:
december 2025