Wetenschappelijke naam

Leopardus colocolo. Zoals gezegd is er de nodige discussie over of er meerdere soorten erkend zouden moeten worden.

Uiterlijk

© Pampas Cat Working Group

De pampaskat heeft wel wat weg van een (grote) huiskat. Het dier is klein maar gedrongen en sterk. De pampaskat heeft een brede snuit en lange haren die hij ook kan opzetten. Het uiterlijk van het dier varieert aanzienlijk in verschillende delen van zijn verspreidingsgebied en kan veranderen met de leeftijd. Vandaar dat onderzoekers van dit dier stellen dat er meer soorten zijn en niet slechts één. Hier kun je de diverse verschillen zien.

Onderstaande kenmerken gaan op voor alle pampaskatten;

© Pampas Cat Working Group

• Vachtkleur:
  • Grondkleur diverse crème tot bruin tinten;
  • Er komen ook zwarte (melanistische) exemplaren voor.
• Vachtpatroon:
  • Rozetachtige patronen;
  • Strepen, met name op de poten;
  • Bijna effen.

© Pampas Cat Working Group

Verspreiding en leefgebied

© Pampas Cat Working Group

De pampaskat komt voor van Noord-Ecuador tot Zuid-Argentinië, inclusief Peru, Bolivia, Chili, Paraguay, Uruguay en Brazilië. Het dier kan zich dus goed aanpassen en is te vinden in besneeuwde gebieden, maar ook in woestijnen en droge bossen, op hoogtes van 0 tot 5.000 meter boven zeeniveau. Deze kat leeft over het algemeen het liefst in gebieden waar water is, zoals moerassen en in open gebieden zoals pampa’s (subtropisch natuurlijk grasland dat in Zuid-Amerika voorkomt) waar hij zijn naam ook aan te danken heeft.

In hoger gelegen gebieden (o.a. de Andes) komt de pampaskat voor op een hoogte tot 5700 meter, maar de meeste waarnemingen komen van lager gelegen gebieden.

Territorium

Er is nog weinig bekend over het gedrag en leefwijze van de pampaskat. Het meeste is vastgelegd middels cameravallen of doordat onderzoekers enkele dieren van een radiocollar hebben kunnen voorzien.

Uit dit onderzoek werd duidelijk dat er over het algemeen niet veel pampaskatten in één gebied leven en bereiken ze dichtheden van 0,05-0,2 dieren per km². In het nationaal park La Puna (noorden Argentinië) en de hoge Andes lijkt de pampaskat echter hogere dichtheden van 0,74-0,78 individuen per km² te kunnen bereiken; dit gebied wordt als zeer geschikt gezien.

De grootte van het territorium hangt sterk af van drie belangrijke omgevingsfactoren: de prooidichtheid, de beschikbaarheid van schuilplaatsen en de leefbaarheid van de omgeving. Zoals bij de meeste roofdieren geldt: als hulpbronnen schaars of verspreid zijn, moet de kat een veel groter leefgebied hebben om te kunnen overleven. Daarom kan het leefgebied nogal variëren qua grootte; gemiddeld 3,3 tot 43,4 km2. Als voorbeeld; in het mangrovebos van San Pedro de Vice, in het noordwesten van Peru, besloeg het leefgebied van een vrouwtje 1,8 km². Terwijl dat in de hoge Andes  een oppervlakte van 55,3 km² was. Hier is het leven veel lastiger met een bar klimaat en relatief weinig prooidieren.

Het territorium van mannetjes is groter en kan dat van meerdere vrouwtjes overlappen.

Het meeste dat we weten van de pampaskat komt uit foto’s van cameravallen zoals deze van de Pampas Cat Working Group

Gedrag

Hun activiteitspatronen zijn zeer flexibel en worden vaak bepaald door waar ze leven. Op de Braziliaanse pampa’s zijn ze voornamelijk overdag actief. In de hoge Andes schakelen ze echter over op een grotendeels nachtelijke levenswijze, waarbij meer dan 70% van hun activiteit ’s nachts plaatsvindt.

Pampaskatten zijn sterk territoriaal en markeren hun grenzen door urine te sproeien, uitwerpselen achter te laten in gemeenschappelijke ‘latrines’ (kleine kuilen in de grond) en door met hun wangen langs bomen te wrijven om gezichtsferomonen af ​​te geven. Volwassen mannetjes dulden zelden andere mannetjes in hun kerngebieden, en volwassen vrouwtjes verdedigen hun territorium tegen andere vrouwtjes.

Wanneer het dier opgewonden, boos of geschrokken is, zet het zijn dichte vacht uit, waardoor het wel twee keer zo groot lijkt. Bij naderend gevaar sist en gromt het dier, maakt het een bolle rug (net als een huiskat) en laat het de tanden zien om concurrenten af ​​te schrikken.

Hoewel ze de voorkeur geven aan de grond, zijn het uitstekende klimmers. Ze klimmen razendsnel in een boom als ze zich in het nauw gedreven of bedreigd voelen door een groter roofdier.

Voortplanting

© Felidae Conservation Fund

Pampaskatten krijgen hun nestje veelal tussen april en juli. Wanneer het dier een partner zoekt, laat het een speciale geur achter op bomen of rotsen. Dit laat andere katten weten dat ze op zoek zijn naar een partner. Pampaskatten blijven slechts een paar dagen samen om te paren. Daarna vertrekt het mannetje en zorgt het vrouwtje alleen voor de jongen (kittens).

Het vrouwtje zoek een veilige plek om te bevallen, zoals een verborgen grot, een holle boom of dik gras. Na een gemiddelde draagtijd van 80-85 dagen worden één tot vier kittens geboren die dan nog blind zijn. Pas na enkele dagen gaan de oogjes open. De kittens hebben een pluizige vacht.

Als de kittens ongeveer twee maanden oud zijn, leren ze van hun moeder hoe te jagen. Tussen de zes en acht maanden zijn ze klaar om zelfstandig te leven en moeten ze veelal op zoek naar eigen leefgebied. Echt (seksueel) volwassen zijn ze pas rond een leeftijd van twee jaar.

Jacht en dieet

Pampaskatten jagen vooral op de grond en bewegen zich heel stil, sluipen naar hun prooi en bespringen deze vervolgens als die dichtbij komt. Er zijn ook meldingen dat de pampaskat prooidieren uitgraaft. Ze hebben scherpe klauwen en tanden waarmee ze hun voedsel vastbijten en vasthouden, zodat het niet kan ontsnappen.

Ze kunnen zelfs in het donker goed zien en hebben een sterk gehoor, waardoor ze de bewegingen van dieren die zich in het gras verstoppen, kunnen horen. De pampaskat verstopt soms zijn voedsel zodat andere dieren het niet kunnen afpakken.

Geliefde prooidieren zijn o.a.;

• Kleine zoogdieren zoals muizen en ratten;
• Vogels;
• Reptielen zoals hagedissen en kleine slangen;
• Soms insecten zoals sprinkhanen.

Het is bekend dat de pampaskat flamingo’s doodt. Ook is waargenomen dat hij pinguïnnesten plundert voor eieren en kuikens in Patagonië.

© Jhonatan Caledonio – Pampas Cat Working Group

Status

• IUCN Rode Lijst: Near threatened (bijna bedreigd).
• CITES Appendix: II.
  Dit betekent dat het om een bedreigde diersoort gaat waarin gereguleerd gehandeld mag worden.
• Geschat aantal: Onbekend. Veel moet dus nog onderzocht worden maar al wel is duidelijk dat sommige ondersoorten onder grote druk staan. Voorbeeld is de Leopardus munoai (leeft o.a. in Uruguay) waarvan men schat dat er nog maar zo’n 100 over zijn.

Bedreiging

Zoals zoveel wilde katten in Zuid-Amerika, werd ook de pampaskat zwaar bejaagd om zijn vacht. Tussen 1976 en 1979 werden 78.000 huiden vanuit Argentinië geëxporteerd voor de bontindustrie. Het leidde tot een grote afname van pampaskatten en daarom kregen ze in 1980 CITES bescherming (Appendix II). Dat betekent dat er nog steeds op ze gejaagd mag worden, maar dat dit wel is beperkt. In sommige landen is de jacht zelfs geheel verboden.

Belangrijkste bedreigingen zijn;

• Verlies van leefgebied (aan bijvoorbeeld plantages en landbouwgrond);
• Jacht door de lokale bevolking voor traditionele/culturele doeleinden. De huiden van pampaskatten of hun opgezette lichamen worden bijvoorbeeld gebruikt in culturele ceremonies om vee en landbouw te zegenen of in traditionele medicijnen;
• Doordat meer en meer land in gebruik wordt genomen door mensen, en deze vaak vergif inzetten tegen dieren zoals ratten en muizen, is er minder voedsel aanwezig voor de pampaskat. Dit zorgt er ook voor dat deze dieren jacht gaan maken op pluimvee van boeren;
• Dit leidt ertoe dat boeren vervolgens pampaskatten doden. De dieren komen ook terecht in vallen die zijn neergezet voor andere dieren;
• Verkeersongevallen en de verspreiding van ziekten als gevolg van de aanwezigheid van huisdieren;
• Er wordt ook nog steeds op dit dier gejaagd vanwege de vacht en in sommige gevallen omdat mensen dit dier als huisdier willen houden.

Uit genetische analyses in centraal Brazilië bleek dat er een gebied is waar kruisingen voorkomen tussen de pampaskat en de oncilla. In hoeverre dit een bedreiging vormt voor beide soorten, is nu nog onduidelijk.

Een waarschuwingsbord geplaatst door de Pampas Cat Working Group om automobilisten te waarschuwen voor de aanwezigheid van de pampaskat.

Ondersoorten

Er is de nodige discussie over het aantal ondersoorten van de pampaskat. De Pampas Cat Working Group (PCWG) stelt dat er tenminste vijf soorten zijn (zoals je hieronder kunt zien) terwijl de IUCN Cat Specialist Group er maar eentje erkent en dan nog vele ondersoorten.

© Pampas Cat Working Group

Fysieke kenmerken

• Lichaamslengte: gemiddeld 42-79 centimeter;
• Staartlengte: gemiddeld 23-29 centimeter;
• Gewicht: gemiddeld tussen drie en vier kilo. Heel soms zijn er uitschieters naar zeven kilo;

Mannetjes zijn over het algemeen groter en zwaarder dan de vrouwtjes.

• Levensverwachting: onbekend, in gevangenschap tot wel zestien jaar.

© Álvaro García – Pampas Cat Working Group

Wil je een spreekbeurt over de pampakat houden?
Klik hier voor ons spreekbeurtmateriaal dat je direct kunt downloaden.

Op YouTube zijn filmpjes te zien van de pampakat, waaronder deze.

Laatst bijgewerkt:
september 2026