Wetenschappelijke naam

Otocolobus manul.  Niet heel erg vleiend want Otocolobus betekent  ‘lelijke oren’ in het Grieks. De Manoel staat ook wel bekend onder de naam Pallaskat. Deze naam komt van zijn ‘ontdekker’, de Duitser Peter Pallas.

Pallas werd op uitnodiging van Catharina de Grote, professor aan de Wetenschappelijke Academie in Sint-Petersburg (Rusland). Hij leidde expedities en beschreef allerlei soorten dieren; hij vermeldde de Pallaskat in 1776. Een aantal dieren is als eerbetoon naar hem vernoemd, waaronder de Manoel die dus ook wel Pallaskat wordt genoemd.

Uiterlijk

De manoel lijkt altijd een beetje boos te kijken. Vandaar dat er vaak naar hem gerefereerd wordt als ‘de meest chagrijnige kat ter wereld’.

• Vacht:
  • Langharig en ruw. Hierdoor lijkt het dier groter dan hij in werkelijkheid is;
  • De haren aan de onderkant zijn bijna twee keer zo lang als aan de bovenkant en zijkanten, een aanpassing die het dier warm houdt in de extreem koude winteromstandigheden die kenmerkend zijn voor zijn leefgebied;
  • De vachtkleur varieert tussen grijsachtige en bruinachtige tinten en ligt aan het gebied waar het dier leeft. In het noorden van het verspreidingsgebied zijn de dieren vaak grijzer van kleur. De kleur kan ook variëren afhankelijk van de seizoensgebonden rui;
  • De haarpunten zijn vaak witachtig van kleur;
  • De kin, keel en buik zijn wit;
  • Over de rug kunnen brede strepen zichtbaar zijn maar dit is, net als de kleur, afhankelijk van de streek waar deze kat te vinden is.
• Lichaam:
  • Gedrongen bouw;
  • Korte poten die zijn gemarkeerd met vage, donkere ringen;
  • Stevige, goed behaarde voetzolen die helpen als hij door de sneeuw moet lopen.
• Staart:
  • Dik en vrij kort vergeleken met zijn lichaamslengte (ongeveer de helft ervan);
  • Aan het einde donkere ringen en een donkere punt;
  • Bovenzijde van de staart is donkerder dan de onderzijde.

• Kop:
  • De manoel heeft brede bakkebaarden;
  • Kleine oren die aan de zijkant van de kop staan in plaats van meer op de kop zoals bij de meeste katachtigen. Deze kenmerken zorgen ervoor dat de kop breed en ovaal lijkt. Doordat de oren niet bovenop zijn hoofd geplaatst zijn maar feitelijk naast het hoofd, steken ze niet uit. Dat is handig want de manoel jaagt vooral op op vlaktes. Dan is het handig als je oren niet uitsteken;
  • Het voorhoofd is bedekt met kleine zwarte vlekjes en de wangen met donkere en witte strepen;
  • De ogen zijn omrand met witte en zwarte lijnen en het dier heeft een uniek derde ooglid dat bescherming biedt tegen de koude wind en de stofstormen die in zijn leefgebied voorkomen;
  • De kin is veel lichter dan de rest van het lichaam (tot haast wit);
  • Lange, witte snorharen;
  • De ogen zijn wit omrand en hebben ronde pupillen.

Leefgebied

© IUCN

Het leefgebied van de manoel wordt gekarakteriseerd door extreme klimatologische omstandigheden; kou, weinig regen, een lage luchtvochtigheid en uiteenlopende temperaturen. Het lijkt erop dat hoe extremer het leefgebied, hoe meer leefgebied dit dier nodig heeft (om bijvoorbeeld aan prooi te komen). Dit wijst erop dat grote gebieden nodig zijn om levensvatbare populaties te behouden.

Hoewel deze kat goed is aangepast aan koude en droge klimaten, lijkt een aanhoudende sneeuwlaag van meer dan 15 cm een hindernis te zijn. De manoel leeft vooral in bergweiden, struik- en grassteppen, heuvelachtige gebieden, stenige alpiene woestijnen en half woestijnen. Hij wordt vooral aangetroffen in glooiende steppen en op hellingen gericht op het zuiden waar geen dikke sneeuwlaag ontstaat.

Binnen de overwegend open landschappen waar de Pallas’ kat leeft, heeft hij een sterke voorkeur voor gebied met rotsachtige begroeiing, hellingen en ravijnen. Hij wordt zelden aangetroffen in open graslanden zonder beschutting, waar hij weinig bescherming heeft tegen roofdieren.

Gebied & omgeving:

• Overwegend is de manoel te vinden in de steppegraslanden in Mongolië van centraal Azië (het belangrijkste bolwerk), China, het Tibetaanse plateau. In 2014 is het dier ook in Nepal gesignaleerd en in 2024 in de Himalaya, in de Indiase deelstaat Arunachal Pradesh;
• De manoel is een van de weinige katachtigen die op echt grote hoogten te vinden is in gebieden waar vaak sneeuw ligt.

Hoogte:

• Van 440 m tot 5.000 m tot de sneeuwgrens bij een begaanbare sneeuwhoogte van 15 tot maximaal 20 cm. In 2024 werd een Pallas kat op cameratrap vastgelegd in de Himalaya, op 5000 meter hoogte.

© Altai Biosphere Reserve

Territorium en leefgebied

De leefgebieden van de manoel kunnen, gezien zijn kleine formaat, erg groot zijn. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat prooidieren niet talloos aanwezig zijn. In sommige regio’s beslaan de leefgebieden van mannetjes meer dan 100 km². In Rusland varieerden de leefgebieden van drie manoels die met GPS collar waren voorzien, tussen de 5 en 30 km². In een onderzoek in Mongolië bleken de leefgebieden van mannetjes 4 tot 5 keer groter te zijn dan die van vrouwtjes. De leefgebieden van mannetjes maten 20,9 tot 207 km² en die van vrouwtjes 7,4 tot 125,5 km².

De leefgebieden van mannetjes overlappen over het algemeen die van verschillende vrouwtjes en kunnen ook overlappen met andere mannelijke leefgebieden.

Er zijn slechts enkele schattingen van de populatiedichtheid: in het steppegebied van Centraal-Mongolië werd de populatiedichtheid geschat op ongeveer 4-8 individuen per 100 km². In de Russische Transbaikal-regio en in de Republiek Altai (gekenmerkt door grote kou) werden de dichtheden geschat op respectievelijk 17,6-19,5 individuen per 100 km².

© Vadim Kiriliuk

Gedrag

De manoel is een solitair dier dat voornamelijk in de schemering actief is. Voor beschutting gebruikt hij grotten, rotsspleten of verlaten holen van andere dieren, zoals marmotten, vossen en dassen. Dergelijke beschutting is cruciaal voor het dier, omdat hij vaak ten prooi valt aan roofdieren die in hetzelfde gebied voorkomen. Deze schuilplaatsen zijn ook essentieel als kraamholen en voor het grootbrengen van de kittens. Wanneer de Pallas’ kat zich bedreigd voelt en er geen beschutting beschikbaar is, rent hij niet weg, maar blijft hij volkomen stil liggen en vertrouwt hij op zijn camouflage voor bescherming.

Een filmpje dat dit inzichtelijk maakt is hier te zien.

© Ivan Rozhkov

Voortplanting

De voortplanting bij manoels is sterk seizoensgebonden en afhankelijk van de daglengte. Vrouwtjes vertonen gedurende 3-4 maanden per jaar, in de late winter/vroege lente, verhoogde oestrogeenconcentraties in de ontlasting. Mannetjes hebben een vergelijkbare seizoen piek die voorafgaat aan die van de vrouwtjes, vermoedelijk om een ​​maximale spermaproductie tijdens het broedseizoen te garanderen. Wanneer het vrouwtje krols begint te worden, gaan mannetjes haar volgen.

• Paartijd: februari-maart;
• Draagtijd; tussen de 66 en 75 dagen;
• Geboortetijd; meestal tussen april en mei;
• Nestplaats: holen van andere kleine dieren zoals de marmot, vos en das;
• Aantal jongen: gemiddeld 3-6 kittens alhoewel er tot wel 8 kittens geboren kunnen worden;
• Geboortegegevens: ongeveer 12,5 cm groot en ca. 340 gram;
• Ogen open: na 2-10 dagen;
• Gespeend: rond twee maanden;
• Jagen: er zijn kittens van 3 tot 4 maanden oud gezien die al aan het jagen waren;
• Vanaf een leeftijd van 1 jaar, kunnen de Manuls zelf jong krijgen.

Veel kittens overleven de weg naar volwassen worden niet. Gemiddeld ligt de sterfte op zo’n 68%.

Jacht en dieet

Er is waargenomen dat manoels drie jachttechnieken gebruiken: ‘sluipen‘, waarbij ze langzaam en laag bij de grond kruipen en vegetatie of rotsen als dekking gebruiken totdat ze dichtbij genoeg zijn om op hun prooi te springen; een ‘bewegen en opjagen‘-techniek, waarbij de manoel snel door hoog gras loopt om nietsvermoedende kleine zoogdieren en vogels op te jagen en te vangen; en een ‘hinderlaag‘-techniek, waarbij de katten buiten een hol wachten tot de prooi naar buiten komt voordat ze aanvallen.

Het dieet van de manoel bestaat voornamelijk uit kleine tot middelgrote zoogdieren. Zijn prooi weegt doorgaans 50 tot 300 gram. Hij voedt zich vooral met pika’s (fluithazen) en kleine knaagdieren zoals woestijnratten, woelmuizen, hamsters en springmuizen. Af en toe jaagt de manoel ook op susliks (soort grondeekhoorn), vogels, insecten zoals sprinkhanen en reptielen.

De manoel eet ook aas.

Status

IUCN Rode Lijst: Least concern (niet bedreigd).

CITES Appendix: II.
Dit betekent dat het om een bedreigde diersoort gaat maar die niet met uitsterven wordt bedreigd. Handel in deze diersoort is gereguleerd toegestaan.

Geschat aantal: men gaat uit van zo’n 58.000 volwassen Pallaskatten.

Bedreigingen

• Afname van leefgebied, habitatfragmentatie en -degradatie (bijvoorbeeld door overbegrazing van (klein)vee) wordt gezien als de belangrijkste bedreiging voor de manoel. Deze kat heeft grote leefgebieden nodig en is, door zijn dieet en specialisatie in leefgebied, extra kwetsbaar voor veranderingen hierin;
• De afname van de marmottenpopulatie door overbejaging is ook een probleem voor de manoel. Deze katten kunnen geen holen graven en zijn sterk afhankelijk van marmottenholen voor beschutting, bescherming tegen roofdieren – predatie door herdershonden/huisdieren vormt in veel gebieden een grote bedreiging – en omdat deze holen essentieel zijn voor de geboorte en het grootbrengen van de jongen. Ook afname van andere prooidieren door bijvoorbeeld het gebruik van gif door mensen, vormt een bedreiging;
• Jacht vanwege de pels ondanks het feit dat dit in veel landen verboden is. Door de uitgestrektheid van het leefgebied blijkt controle moeilijk en de vacht van de manoel is nog steeds enorm in trek waardoor vele dieren (illegaal) worden gestroopt;
• Een opkomende bedreiging is dat lichaamsdelen van de manoel verwerkt worden in traditionele Chinese medicijnen (TCM);
• Er zijn mensen die manoels als huisdier willen houden. De dieren worden daarom uit het wild gehaald.

Sommige mensen willen een manoel als huisdier houden. © S. Hussain

Ondersoorten

Er worden op dit moment twee ondersoorten erkend. Klik hier voor een overzicht.

Fysieke kenmerken

• Lichaamslengte: gemiddeld 46-65 centimeter;
• Staartlengte: gemiddeld ca. 21-31 centimeter;
• Gewicht: gemiddeld 3-5 kilo. Mannetjes zijn over het algemeen groter en zwaarder dan de vrouwtjes.
• Levensverwachting: in gevangenschap tot zo’n 16 jaar, in het wild tussen de 8 en 10 jaar.

Wil je een spreekbeurt over de manoel of Pallas’ kat houden? Klik hier voor ons spreekbeurtmateriaal dat je direct kunt downloaden.

Op YouTube zijn veel filmpjes van de manoel te vinden, zoals deze.

Laatst bijgewerkt:
december 2025