Wetenschappelijke naam

Prionailurus viverrinus. Viverrinus betekent ‘civetkat’. Door de korte poten, het lange lijf en de gevlekte vacht wordt de vissende kat soms vergeleken met de civetkatten ondanks het feit dat de civetkat geen katachtige is.

Uiterlijk

Vacht:

• De basiskleur van de vacht varieert van bruinachtig naar grijsbruin tot grijsachtig. De flanken en de buik zijn lichter gekleurd;
• Patroon bestaat uit korte onderbroken strepen in de lengterichting en wat ronde vlekken;
• De stugge vacht heeft een bijzondere eigenschap. Deze is gelaagd waarbij de ondervacht zo dicht en fijn is dat water niet of nauwelijks tot op de huid kan doordringen;
• De dekharen zijn langer en stugger en dat zijn de haren die het vachtpatroon dragen.

Lichaam:

• De poten zijn wat kort in verhouding tot het lichaam maar wel erg gespierd;
• De staart is wat kort en afgeplat en dient als soort van roer in het water. Er zijn vijf tot zes zwarte ringen (soms erg vervaagd) op de staart die eindigt in een zwarte punt;
• De vissende kat heeft tussen de tenen een soort zwemvlieshuid. Dit is handig bij het bewegen door modder of water. De vissende kat kan zijn nagels niet helemaal intrekken en kan zijn tenen spreiden. Allemaal aanpassingen voor een leven in water want dit zorgt voor meer grip op de bodem van het water. De tenen van de voorpoten zijn langer dan die van andere katten.

Kop:

• Breed, de lange snuit valt op;
• Voorhoofd heeft strepen net zoals we die kennen bij veel van onze huiskatten;
• De oren zijn zwart en rond en hebben een witte vlek op de achterzijde.

Verspreiding en leefgebied

De vissende kat heeft een wijdverspreid verspreidingsgebied in Zuid- en Zuidoost-Azië. Ondanks dit grote verspreidingsgebied is het leefgebied van de vissende kat zeer versplinterd. Momenteel lijkt het belangrijkste leefgebied zich te bevinden in de landen India, Bangladesh en Sri Lanka. De vissende kat is sinds begin jaren 2000 niet meer waargenomen in Vietnam of Indonesië.

Buiten beschermde gebieden worden vissende katten vaak aangetroffen in de buurt van visvijvers, in rijstvelden, oliepalm- en kokosplantages, moerasgebieden en aan rivieroevers. Ze zijn ook waargenomen in suikerrietvelden en in de buurt van commerciële viskwekerijen in West-Bengalen en Odisha. Dit brengt ze met regelmaat in conflict met mensen.

Gebied & omgeving:

• De vissende kat leeft vooral in wetlands (drasland). Gebieden waar de bodem permanent of tijdelijk verzadigd is met water.  Het kan zoet of zout water bevatten en omvat diverse landschappen zoals moerassen, veengebieden, delta’s, rivieren, meren, schorren en slikken;
• Gebieden met snelstromend water zijn duidelijk minder favoriet;
• Graslanden met korter en langer gras op grotere afstand van water. In Indiase tijgerreservaten zijn de dieren ook waargenomen in droge loofbossen tot zes kilometer afstand van waterstromen.

Hoogte:

• Meestal op lagere hoogtes van gemiddeld 400-500 meter maar tot wel 2277 meter (Sri Lanka).

© IUCN

Territorium en dichtheid

De grootte van het leefgebied van de vissende kat lijkt afhankelijk te zijn van leefomgeving en seizoen. Mannetjes hebben een groter territorium en leefgebied dan vrouwtjes. Uit een onderzoek van 2002, waarbij enkele vissende katten in Nepal werden voorzien van GPS collar,  bleek dat het geschatte leefgebied van drie vrouwtjes 4-6 km² bedroeg, terwijl een mannetje een geschat leefgebied had van 16-22 km².

In en rond het Khao Sam Roi Yot National Park besloegen de leefgebieden van vrouwtjes 2,3–5,3 km² tijdens het droge seizoen en 3,0–4,4 km² tijdens het natte seizoen. Het leefgebied van het mannetje in dit gebied breidde zich uit van 8,9 km² in het droge seizoen tot 12,6 km² in het natte seizoen.

De leefgebieden van mannetjes omvatten meerdere leefgebieden van vrouwtjes en beide geslachten gebruiken geur om hun territorium af te bakenen. In de mangrovebossen van het Coringa Wildlife Sanctuary in India werd ook een aanzienlijke overlap in leefgebieden tussen individuen van hetzelfde geslacht waargenomen. Individuen van hetzelfde geslacht met overlappende leefgebieden lijken elkaar te vermijden door hun activiteiten op elkaar af te stemmen.

Men denkt dat het aantal vissende katten in een gebied (de dichtheid) in kustgebieden – zowel binnen als buiten beschermde gebieden – aanzienlijk hoger is, variërend van 18 tot 70 individuen per 100 km². In andere gebieden ligt de dichtheid lager, bijvoorbeeld in het Chitwan National Park in Nepal wordt de dichtheid van vissende katten geschat op 4,37-6,06 individuen per 100 km². En in beschermde binnenlandse gebieden in India gaat men uit van 3-3,5 individuen per 100 km².

Gedrag

Lange tijd dacht men dat de vissende kat, zoals zoveel katten, vooral in de nacht actief waren. Maar door cameratrap onderzoek werd duidelijk dat de dieren ook zeker overdag actief zijn.

De vissende kat brengt het grootste deel van zijn tijd door in dichte begroeiing. Het is een uitstekende zwemmer en duiker, die grote afstanden kan afleggen. In water is het dier vooral waargenomen in ondiep water, waar hij zijn zwemvliezen aan zijn achterpoten gebruikt om zich voort te bewegen, terwijl zijn voorpoten klaarstaan ​​om vissen te grijpen.

Hoewel overwegend solitair levend (met uitzondering van moeder en jong), zijn er op cameratraps stelletjes vissende katten vastgelegd waarbij de vader betrokken leken bij de opvoeding van de kittens. Er zal dus nog meer onderzoek nodig zijn om dit verder uit te diepen.

Voortplanting

Men denkt dat vissende katten het hele jaar door paren. De meeste kittens echter worden in het wild vooral gezien in april en juni. Wat zou betekenen dat de paartijd vooral tussen eind februari-begin maart ligt.

Na zo’n 63-70 dagen worden er meestal twee tot drie kittens geboren (soms komen er wel tot vijf kittens voor). De moeder verbergt de kittens in holle bomen, rietbeddingen, rotsspleten en andere verscholen plaatsen. Kittens ontwikkelen zich snel waarbij ze ook al snel gewend raken aan water. Na ongeveer acht tot tien maanden zijn de dieren volwassen en echt zelfstandig op een leeftijd vanaf twaalf maanden.

@ByTazi RT Photography

Jacht en dieet

Zoals de naam al aangeeft zijn vissen een belangrijk prooidier voor de vissende kat. Water is daarom een belangrijk jachtterrein voor dit dier waarop zijn lichaam uitstekend is aangepast. Hij is met name actief in ondiep water, waar hij zijn zwemvliezen aan zijn achterpoten gebruikt om zich voort te bewegen, terwijl zijn voorpoten klaarstaan ​​om vissen te grijpen. Hij is ook waargenomen terwijl hij achter vissen aan duikt en probeert ze met zijn poten uit het water te scheppen. Viskatten vangen naar verluidt watervogels door volledig onder water naar ze toe te zwemmen en hun poten van onderaf vast te grijpen.

Voor zover bekend, jaagt de vissende kat ’s nachts. Waterpoelen met beschermde begroeiing zijn erg in trek, maar ook graslanden die zich verder vanaf het water bevinden, worden veelvuldig bezocht. Alvorens zijn prooi te bejagen en/of te bespringen, zal de vissende kat eerst naar prooi speuren.

Wijze van jagen:

• Met gespreide uitgeslagen klauwen tast hij de rivierbedding af naar voedsel waarbij de nagels als vishaak dienstdoen. De huid tussen de tenen kan zich uitspreiden als een zwemvlies als de klauwen worden gespreid. Ook de kop wordt regelmatig onder water gestoken om te kijken wat er zo te verschalken valt en natuurlijk om de prooi te volgen;
• Prooien worden achtervolgd en met razendsnelle pootbewegingen gegrepen. Hierbij wordt de kop zonder aarzelen onder water gestoken om te kijken, waarbij de oren plat tegen de kop worden gedrukt.

De vissende kat jaagt voornamelijk op vissen en andere waterdieren, en niet primair op kleine zoogdieren zoals andere kleine katachtigen. Hij voedt zich ook met dieren rondom de wateren zoals vogels, amfibieën zoals kikkers, kleine zoogdieren, reptielen (bijv. slangen), slakken, schaaldieren en weekdieren. Af en toe jaagt hij ook op pluimvee of vis in kwekerijen. Dat brengt het dier in conflict met mensen.

Hij is waargenomen terwijl hij aasde op kadavers van vee en gedood vee. Ook is er een geval gedocumenteerd van foeragerend gedrag in bomen – waarbij viskatten zich richten op nesten van kolonie broedende watervogels in de boomkruinen.

Status

• IUCN Rode Lijst: Vulnerable (kwetsbaar);
• CITES Appendix: II.
  Dit betekent dat handel in deze diersoort gereguleerd is toegestaan.
• Geschat aantal: geschat op 3.194 tot 7.527 individuen. Hierdoor rijst de vraag of dit dier niet hoger geclassificeerd zou moeten worden op de IUCN Rode Lijst, alsook beter beschermd zou moeten worden middels CITES verdragen.

Bedreiging

In de laatste twintig jaar is hun aantal met bijna 50% gedaald. Het gaat niet goed met de vissende kat. Het leefgebied van de vissende kat wordt op veel plaatsen bedreigd door;

• Versnippering van leefgebied. Hoewel het verspreidingsgebied van de vissende kat groot is, is het sterk versnipperd. Dat vormt een gevaar voor genen bijvoorbeeld omdat dieren elkaar niet meer kunnen vinden om te paren. Hiervoor moeten de dieren vaak autowegen oversteken waardoor meer en meer vissende katten worden aangereden;
• Ontginning en verdwijnen van moeras- en waterlandgebieden – dit zijn essentiële gebieden voor de vissende kat;
• Vervuiling van deze leefgebieden wat, door het eten van prooidieren in water, ook gevolgen heeft voor de vissende kat;
• Overbevissing waardoor minder prooidieren voor de vissende kat aanwezig zijn. Mede hierdoor moet hij uitwijken naar andere prooidieren zoals pluimvee van boeren of kweekvissen. Dat leidt vaak tot een mens-dier conflict;
• Mens-dier conflict waarbij veel vissende katten worden gedood;
• Bij sommige lokale stammen zijn lichaamsdelen en/of vlees van de vissende kat geliefd als traditioneel medicijn.

Ondersoorten

Er worden op dit moment twee ondersoorten van de vissende kat erkend. Klik hier voor een overzicht.

Fysieke kenmerken

• Lichaamslengte: gemiddeld 65-85 centimeter;
• Staartlengte: gemiddeld 25-30 centimeter;
• Gewicht: gemiddeld 7-16 kilo. Mannetjes zijn over het algemeen groter en zwaarder dan de vrouwtjes.
• Levensverwachting: in het wild onbekend, in gevangenschap gemiddeld 10-12  jaar.

Wil je een spreekbeurt over de vissende kat houden?
Klik hier voor ons spreekbeurtmateriaal dat je direct kunt downloaden.

Op YouTube zijn filmpjes van de vissende kat te vinden, zoals deze.

Laatst bijgewerkt:
januari 2025