Wetenschappelijke naam

Panthera tigris.

Uiterlijk

De tijger heeft een lang en gespierd lichaam en is daarom ook erg zwaar en sterk. Tijgers die in koude streken leven, zoals de Siberische tijger, krijgen in de winter een dikkere vacht. Tijgers uit tropische streken hebben een veel kortere en dunnere beharing. Ook zoeken zij vaak het water op om verkoeling te vinden.

Er zijn veel verschillen in grootte en gewicht bij de verschillende ondersoorten tijgers. In het algemeen geldt dat hoe kouder het gebied is, hoe lichter de kleur en hoe groter de tijger. In een koud gebied moet de tijger lichaamswarmte goed vast kunnen houden. Hoe warmer een gebied is, hoe donkerder de kleur en hoe kleiner de tijger. In een warm gebied moet de tijger lichaamswarmte juist gemakkelijk kwijt kunnen raken.

De tijger is één van de weinige katten die gek is op water. Hun krachtige lichaam zorgt ervoor dat ze zelfs grote rivieren kunnen oversteken. Ze hebben ook zwemvliezen tussen de tenen – deze helpen bij het peddelen in het water.

(c) Mariska van Dijk, Eye to Eye Xperience

• Vachtkleur:
  • De kleur varieert van oranjerood tot okergeel, zwart (melanistich) en wit (zeer zeldzaam);
  • Buik, borst, deel van de kop, hals, snorharen en de binnenkant van de poten zijn roomwit.
• Vachtpatroon:
  • Gestreept en iedere tijger heeft een ander strepenpatroon. Door deze verschillen kunnen zij onderling herkend worden. Er is zelfs een variatie in kleur bij de strepen, namelijk van grijs tot zwart.
• Kop:
  • De pupillen zijn rond;
  • Boven de ogen, op het voorhoofd en op de zijkant van het gezicht zijn donkere strepen en vlekjes zichtbaar. Mannetjes hebben een kraag van lange, witte vacht rond het gezicht en nek (lijkt een beetje op manen van de mannetjes leeuw), die vooral bij de Sumatraanse tijger duidelijk zichtbaar is;
  • Oren zijn zwart aan de achterzijde met een witte vlek.

© Robert van Maaren

Verspreiding en leefgebied

De tijger leeft op het Aziatische continent. Hij leeft in tien landen; Rusland (Siberië), (Noordoost) China, India, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Thailand, Maleisië, Myanmar en het Indonesische eiland Sumatra. Mogelijk leven er nog tijgers in Noord-Korea en Laos maar men denkt dat de dieren hier zijn uitgestorven omdat ze hier al lang niet zijn gezien. In India leven de meeste tijgers; zo’n 70% van alle tijgers wereldwijd.

Gebied & omgeving:

• Het habitattype varieert van naaldbossen in Siberië tot aan tropische wouden in Zuidoost-Azië, van droge doornbossen van Noordwest-India tot de mangrovemoerassen van de Sundarbans;
• Ook komen tijgers voor in het hoge rimboegras ten zuiden van de Himalaya;
• Het belangrijkste voor het leefgebied van de tijger is een dichte onderbegroeiing, voldoende grote prooien en water.

Hoogte:

• Maximaal 4.500 m.

In de afbeelding hieronder geeft de gele kleur aan waar de tijger ooit leefde en de rode kleur waar hij nu leeft.

(c) IUCN SSC Cat Specialist Group 2022

Territorium

Tijgers hebben veelal een groot leefgebied en territorium nodig waarbij mannetjes elkaar niet dulden. Aan de rand van zo’n territorium verspreid de tijger plas en poep om zijn geur te verspreiden en om aan te geven dat dit zijn gebied is. Ook laat hij krabsporen achter op bomen en hebben ze een arsenaal aan geluiden om hun territorium af te bakenen en met elkaar te communiceren. Tijgers blijken ultrasoon geluid te produceren om rivalen uit hun territorium te verdrijven en om partners te trekken. Deze ontdekking verklaart waarschijnlijk hoe tijgers een groot territorium voor zichzelf in stand kunnen houden om te jagen. Het brullen van de tijger is kilometers ver te horen!

Mannetjes accepteren wel vrouwtjes waarbij het territorium van mannetjes gemiddeld dat van 1 tot 3 vrouwtjes beslaat. Territoria van vrouwtjes overlappen elkaar zelden. Territoria zijn kleiner als er veel prooi aanwezig is. Dat van vrouwtjes kan uiteenlopen van 20 km² in Chitwan (Nepal) tot 400 km² in het verre oosten van Rusland. Mannetjes hebben een groter territorium en leefgebied en kan in het Russische Verre Oosten zo groot zijn als 1379 km2.

Zelfstandige jonge mannetjes zoeken een territorium zo ver mogelijk van hun moeder om andere vrouwtjes te zoeken. In tegenstelling tot mannetjes zoeken de jonge volwassen vrouwtjes vaak een leefgebied in de buurt van hun moeder en zussen. Voor hen is het van belang dat ze een leefgebied hebben waar ze hun welpen goed kunnen voortbrengen.

De dichtheid van tijgers varieert. In de nationale parken Kaziranga en Corbett in India, waar veel prooidieren zijn, zijn dichtheden van 15-19 tijgers per 100 km² geregistreerd, terwijl in het Sikhote Alin-gebergte in Rusland, waar weinig prooidieren beschikbaar zijn, dichtheden van 0,13-0,45 per 100 km² zijn geschat.

(c) Evert Doorn The Wild Site

Gedrag

Alhoewel er nog steeds overal te boek staat dat tijgers solitair leven, is er steeds meer nieuwe informatie die aangeeft dat de vader zich wel met de welpen bemoeid. Echt ‘meezorgen’ is onduidelijk maar een mannetje in India is vastgelegd waarbij hij met regelmaat de vrouwtjes in zijn territorium bezoekt om te kijken hoe het met zijn jongen gesteld is. Hij begroet hen en verblijft soms langere tijd bij zijn familie.

Over het algemeen zijn tijgers dus solitair (met uitzondering van moeder en jong) en worden territoria fel verdedigd. Tijgers communiceren via geurmarkeringen (urine/kliervocht), krabsporen en geluiden, waaronder diep gebrul en ultrasoon geluid om rivalen op afstand te houden. Uit onderzoekt blijkt eveneens dat het geluid dat tijgers produceren veel lage frequenties bevat (vermoedelijk tot wel 2 Hz). Lage frequenties dragen in de buitenlucht veel verder dan hoge frequenties, zelfs in de dichte bosgebieden waar de tijgers leven. Men claimt dat het geluid tot 8 kilometer hoorbaar kan zijn.

Voortplanting

Tijgers zijn solitair en komen alleen bij elkaar om te paren. Daarna zullen de dieren ieder hun eigen weg gaan. Toch gebeurt het wel eens dat de vader in de buurt blijft en zich af en toe bij zijn gezin voegt. Er zijn waarnemingen in India gedaan waarbij duidelijk werd dat sommige mannetjes hun welpen bezoeken, met ze eten en eten met hen deelde. Er is zelfs een mannetje geweest die na de dood van de moeder, voor zijn welpen zorgde. Onderzoekers zijn er nog niet aan uit hoe vaak dit gebeurt.

Na de paring worden er na gemiddeld 100 dagen, twee tot vier welpen geboren. De paartijd loopt het hele jaar door maar ligt meestal tussen eind november tot begin april.

(c) Mariska van Dijk Eye to Eye Xperience

De welpen worden geboren op een verborgen plek waar ze veilig zijn. Ze wegen dan maximaal 1 1/2 kilo en zijn bij geboorte blind – de oogjes openen zich na zo’n week tot twee weken. Na vijf tot acht weken beginnen de welpen vlees te eten alhoewel ze dan nog wel melk krijgen van de moeder. Vanaf een leeftijd van zo’n zes tot acht maanden, eten ze alleen vlees. Wanneer een moeder een prooi heeft gedood en dit zich te ver van het nest bevindt, zal ze alles opeten om het daarna bij het nest weer uit te braken. Op die manier brengt ze het onverteerde vlees bij haar welpen.

Hoewel de welpen na ongeveer zes maanden beginnen met jagen, blijven ze nog een lange tijd bij de moeder om de benodigde vaardigheden te leren. Meestal verlaten ze hun moeder rond hun tweede levensjaar om een eigen territorium te zoeken. Tijgers zijn geslachtsrijp wanneer ze vier of vijf jaar oud zijn. Een tijgerin is er al iets eerder bij en is geslachtsrijp wanneer ze drie of vier jaar oud is.

Over het algemeen haalt 33% van de tijgerjongen het eerste levensjaar niet en slechts de helft van de kroost wordt ooit zelfstandig.

Copyright Mariska van Dijk, Eye to Eye Xperience

Jacht en dieet

Tijgers jagen vooral tussen schemer en dageraad waarbij ze in hun zoektocht naar voedsel, 10-20 kilometer kunnen afleggen. De tijger jaagt vooral vanuit een hinderlaag. De prooi wordt beslopen tot op 10 – 20 meter afstand waarna de tijger naar voren springt. De tijger grijpt een prooi met de tanden achter in de nek en drukt deze met de voorpoten tegen de grond. Meestal verstikt de tijger de prooi door de kaken om de hals van de prooi de klemmen. Kleinere prooidieren worden vaak gedood doordat de tijger de wervels breekt en het ruggenmerg doorboort met zijn tanden.

Een tijger kan zijn prooi over honderden meters afstand verslepen als dat moet. Bij een grote prooi kan hij er een week van eten. Als de tijger tussendoor bij zijn vangst weggaat, bijvoorbeeld om te drinken, bedekt hij het met bladeren, aarde, gras en soms zelfs met stenen. Hij keert dan later terug om verder te eten.  

Zijn meest favoriete prooidieren zijn grote dieren zoals diverse soorten herten, gaurs (Aziatische rundersoort) en wilde zwijnen. Hij kan jacht maken op dieren die groter en zwaarder zijn dan hijzelf. Maar tijgers maken gebruik van alle mogelijke kansen om aan eten te komen; het is dus een opportunistische jager. Op het menu staan ook apen, reptielen, vissen amfibieën en zelfs insecten en dodelijke slangen! In India zijn er bij de autopsie van een overleden tijger sporen gevonden van een koningscobra, één van de meest giftige slangen ter wereld.

Een tijger moet ongeveer 50-60 grote prooidieren per jaar eten.

Tijger maken soms ook jacht op vee van mensen wat ze uiteraard niet populair maakt. Ze kunnen ook mensen doden. Daarom dragen mensen in sommige gebieden een masker op het achterhoofd om zich zo te beschermen tegen tijgers. De tijger weet daardoor niet meer hoe hij, zonder te worden opgemerkt, dichterbij kan komen. Hij ziet immers aan beide kanten een gezicht.

Status

IUCN Rode Lijst: Endangered (bedreigd).

CITES Appendix: I.
Dit betekent dat het om een diersoort gaat die met uitsterven wordt bedreigd. Handel in deze diersoort is niet toegestaan (slechts in zeer uitzonderlijke gevallen).

Geschat aantal: aldus de laatste versie van de Rode Lijst van IUCN (2022) leven er nog zo’n 3,726 en 5,578 tijgers wereldwijd. Veel tijgerpopulaties komen in lage aantallen en geïsoleerd van elkaar voor.

Bedreiging

• Habitatverlies; er is steeds minder leefgebied voorhanden voor de tijger die juist grote gebieden nodig heeft om te overleven. Hierdoor raakt leefgebied ook versnipperd waardoor tijgers elkaar lastiger kunnen vinden voor paring. Dat is een gevaar voor de genen;
• Door afname van leefgebied zijn er minder prooidieren voorhanden. De tijger moet hierdoor soms uitwijken naar vee van mensen wat ze uiteraard niet populair maakt;
• Hierdoor ontstaat een mens-dier conflict waarbij de nodige tijgers worden gedood door mensen;
• Stroperij voor hun vacht en voor het gebruik in traditionele medicijnen, vooral in traditionele Chinese medicijnen (TCM).

Door al deze bedreigingen zijn de tijgerpopulaties gedaald van 100.000 exemplaren aan het begin van de 20e eeuw tot maximaal 5578 vandaag. Omdat tijgerlichaamsdelen zo gewild zijn in TCM,  maar er steeds minder tijgers in het wild zijn, zijn tijgerfarms ontstaan in vooral China. Hier worden op grote schaal tijgers gefokt die vervolgens worden gedood voor hun lichaamsdelen. De laatste jaren verschuift de vraag naar tijgerlichaamsdelen zich ook naar andere grote katachtigen. Zo worden jaguars, sneeuwluipaarden, nevelpanters, luipaarden en leeuwen steeds vaker gebruikt als vervanger voor de tijger. Mede hierdoor is er in Zuid-Afrika een grote fokindustrie van leeuwen en tijgers ontstaan waarbij de skeletten uiteindelijk worden geëxporteerd naar Azië om gebruikt te worden in TCM. Het is één van de onderwerpen waarop SPOTS een lobby voert in o.a. de politiek.

Op onze website knuffelfarms is meer informatie te vinden over deze fokindustrie van leeuwen en tijgers. Helaas zijn er veel knuffelfarms waarbij toeristen interactie kunnen hebben met wilde dieren als leeuwen en tijgers. Bij het volwassen worden, eindigen de dieren veelal in de jacht en uiteindelijk in een medicijnpotje.

Knuffelen met tijgers – geen goed idee

Ondersoorten

Er worden meerdere ondersoorten erkend waarvan er reeds enkele zijn uitgestorven. Op dit moment zijn er nog zes levende ondersoorten. De Bengaalse tijger is nog de meest voorkomende tijgersoort (3000-4500) waarvan er zo’n 3500 in India leven.

De witte tijger is geen ondersoort. In het wild komen slechts zelden witte tijgers voor. Deze dieren worden vooral gefokt omdat mensen dit zulke mooie dieren vinden. Omdat er maar zo weinig witte tijgers zijn, zijn de dieren waarmee gefokt wordt vaak nauw aan elkaar verwant. Hierdoor ontstaat inteelt wat leidt tot ernstige gezondheidsproblemen zoals scheelheid en groeistoornissen.

Klik hier voor een overzicht van de ondersoorten tijgers.

Fysieke kenmerken

• Lichaamslengte: de lengte van een Sumatraanse mannetjes tijger (de kleinste tijgersoort) is gemiddeld 2.15−2.30 meter. De lengte van een Siberische mannetjes tijger (de grootste tijgersoort) is gemiddeld 1.95 cm tot wel 3.3 meter;
• Staartlengte: gemiddeld 90-110 centimeter;
• Gewicht: Verschilt per ondersoort. De Sumatraanse tijgervrouwtjes hebben een gewicht van gemiddeld 75-110 kilo en mannetjes gemiddeld 110-140 kilo. Siberische tijgervrouwtjes hebben een gemiddeld gewicht van 110-167 kilo en mannetjes gemiddeld 190-300 kilo.

Mannetjes zijn groter en zwaarder dan de vrouwtjes.

• Levensverwachting: tot 20 jaar (in gevangenschap), in het wild 10-15 jaar.

(c) Mariska van Dijk Eye to Eye Xperience

Wil je een spreekbeurt over de tijger?
Klik hier voor ons spreekbeurtmateriaal dat je direct kunt downloaden.

Op YouTube zijn veel filmpjes van tijgers te vinden, waaronder deze.

Laatst bijgewerkt:
januari 2026